Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chủ yếu vận hành theo mô hình tuyến tính “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn đang nổi lên như một hướng đi tất yếu nhằm giải quyết đồng thời các thách thức về tài nguyên, môi trường và tăng trưởng. Từ thực tiễn tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) khẳng định kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp môi trường, mà còn là chiến lược kinh tế quan trọng giúp giữ giá trị tài nguyên, giảm phát thải, tạo việc làm và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Ngày 16/12/2025, tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2025, triển vọng 2026 với chủ đề “Kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”, phiên chuyên đề về kinh tế tuần hoàn đã thu hút nhiều ý kiến chuyên gia. Phát biểu tại sự kiện, bà Francesca Nardini – Phó Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam – đã đưa ra những đánh giá đáng chú ý đặt trong bối cảnh toàn cầu và thực tiễn phát triển của Việt Nam.
Theo bà Francesca Nardini, dù nhận thức về phát triển bền vững đã được cải thiện, nhưng hiện chỉ khoảng 6,9–7% nền kinh tế toàn cầu vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Phần lớn các quốc gia vẫn dựa vào mô hình tuyến tính, tạo ra lượng lớn chất thải và làm thất thoát giá trị dọc theo chuỗi giá trị. Điều này không chỉ gây áp lực lên môi trường mà còn khiến các khoản đầu tư tăng trưởng GDP kém hiệu quả về dài hạn.
Ngược lại, kinh tế tuần hoàn cho phép kéo dài vòng đời vật liệu thông qua tái sử dụng, tái chế và thiết kế bền vững, từ đó giữ giá trị tài nguyên trong nền kinh tế lâu hơn. Với Việt Nam – một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh, chuyển dịch cơ cấu mạnh mẽ và hiện là nền kinh tế lớn thứ tư ASEAN – việc nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên là yêu cầu mang tính chiến lược.
UNDP chỉ ra rằng trong ba thập kỷ qua, mức tiêu thụ nguyên vật liệu tại Việt Nam tăng mạnh, kéo theo áp lực lớn về năng lượng, hạ tầng, chất thải rắn, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Các nghiên cứu của châu Âu và OECD cho thấy, nếu triển khai hiệu quả kinh tế tuần hoàn, đến năm 2030–2050 Việt Nam có thể giảm 30–34% chất thải đô thị, cắt giảm 40–70% phát thải khí nhà kính, đồng thời tạo thêm việc làm và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu thô.
Theo cách tiếp cận hệ thống của UNDP, kinh tế tuần hoàn cần được triển khai thông qua các mô hình thí điểm thực tiễn, từ đó đánh giá rủi ro, cơ hội và lợi ích. Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm nông nghiệp – lương thực thực phẩm, năng lượng, cùng các ngành phát sinh nhiều chất thải như nhựa, dệt may, điện tử và đồ uống.
Tại Việt Nam, UNDP đã hỗ trợ triển khai các mô hình nội địa hóa kinh tế tuần hoàn, tiêu biểu là tại Huế. Thông qua việc lập bản đồ dòng vật liệu và chất thải, Huế đã xác định 6 lĩnh vực ưu tiên với 14 sáng kiến can thiệp. Dự kiến đến năm 2030, các sáng kiến này có thể giúp tăng 4,5% GDP địa phương, tăng 2% việc làm và đến năm 2050 giảm 41% phát thải khí nhà kính.
Kết luận, UNDP nhấn mạnh kinh tế tuần hoàn hiện vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ, song chính vì vậy càng cần hành động quyết liệt hơn. Việc đưa kinh tế tuần hoàn trở thành chiến lược phát triển, gắn với quản trị, tài chính bền vững, phát triển kỹ năng và bảo đảm chuyển dịch công bằng sẽ là chìa khóa để Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng cao, xanh và bền vững trong dài hạn.
Theo VnEconomy