Chiều 29/7, hội nghị “Tiềm năng thị trường khối EFTA trong bối cảnh đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EFTA” đã diễn ra tại TP.HCM với sự phối hợp tổ chức của Bộ Công Thương, Trường Đại học Ngoại thương, Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) và Chính phủ Thụy Sĩ.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh đàm phán Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA) – gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein – đang bước vào giai đoạn quan trọng. Một khi hiệp định được ký kết, đây sẽ là một FTA thế hệ mới, góp phần mở rộng cánh cửa xuất khẩu vào một trong những thị trường có tiêu chuẩn cao và sức mua ổn định nhất châu Âu.

Chủ động tiếp cận thị trường cao cấp

Tại hội nghị, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho biết thành phố đang đẩy mạnh chiến lược tiếp cận các thị trường chất lượng cao như EFTA. Chỉ riêng năm 2024, ITPC đã triển khai gần 200 hoạt động xúc tiến, hỗ trợ hàng nghìn doanh nghiệp tiếp cận thông tin, đối tác và thị trường mới. Tính đến tháng 7/2025, trung tâm đã tổ chức thêm 86 chương trình, tập trung vào khôi phục sản xuất – kinh doanh và thúc đẩy mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trong định hướng phát triển sắp tới, TP.HCM ưu tiên các nhóm ngành có khả năng cạnh tranh dài hạn như thực phẩm chế biến, dệt may bền vững, thủ công mỹ nghệ cao cấp, dược phẩm và thiết bị y tế. Thành phố xác định xuất khẩu không chỉ dựa vào số lượng mà phải theo mô hình tăng trưởng xanh, chú trọng sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện môi trường và đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường phát triển.

“EFTA là nhóm thị trường có sức mua lớn, dân trí cao và tiêu chuẩn thương mại nghiêm ngặt. Nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể khai thác tốt phân khúc này,” bà Quyên nhấn mạnh.

Để tạo nền tảng cho doanh nghiệp tiếp cận EFTA, TP.HCM sẽ tăng cường cung cấp dữ liệu thị trường, đào tạo chuyên sâu về quy tắc xuất xứ, rào cản kỹ thuật và hồ sơ thương mại chuyên nghiệp. Thành phố cũng đang xúc tiến việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ xuất khẩu, kết hợp chuyển đổi số, hỗ trợ xanh hóa quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế.

EVFTA: Cánh cửa mới, tiêu chuẩn cao

Tại hội nghị, TS. Vũ Thị Phương Mai (Đại học Ngoại thương) cho biết, việc đánh giá tác động của Hiệp định EVFTA được tiến hành theo hai kịch bản. Trong đó, kịch bản cơ sở giả định Việt Nam và EFTA sẽ xóa bỏ 85,6% dòng thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực và đạt tỷ lệ 99,2% sau 7 năm. Cam kết trong lĩnh vực dịch vụ và đầu tư cũng được đánh giá cao, tuy nhiên, các hàng rào kỹ thuật như tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc… vẫn được giữ nguyên như trong EVFTA (FTA giữa Việt Nam – EU).

Kịch bản thứ hai thậm chí còn tham vọng hơn: toàn bộ dòng thuế sẽ được xóa bỏ ngay khi hiệp định có hiệu lực – điều này sẽ giúp doanh nghiệp Việt nhanh chóng hưởng lợi từ các ưu đãi thuế quan, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường EFTA.

Một điểm đáng chú ý là EVFTA còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư cho Việt Nam nhờ vào những cam kết rõ ràng về minh bạch hóa thông tin, thuận lợi hóa đầu tư và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Ba nhóm cam kết lớn bao gồm: thúc đẩy xúc tiến đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật, mở rộng tiếp cận thị trường trong lĩnh vực dịch vụ và công nghệ cao, cũng như bảo vệ nhà đầu tư khỏi nguy cơ quốc hữu hóa và các rủi ro chính sách.

TS. Phương Mai nhận định: “Đây không chỉ là FTA đơn thuần về thương mại hàng hóa mà còn là cơ hội để Việt Nam tăng cường thu hút đầu tư chất lượng cao từ châu Âu, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ, chuyển đổi số và dược phẩm.”

Cơ hội và thách thức đan xen

Hiện nay, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và khối EFTA đạt khoảng 3 tỷ USD mỗi năm, trong đó Việt Nam chủ yếu xuất khẩu hàng công nghiệp nhẹ, nông sản chế biến, sản phẩm dệt may. Nếu hiệp định có hiệu lực, dự báo kim ngạch thương mại có thể đạt mức 5 tỷ USD vào năm 2028 với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 10–15%/năm, theo Trung tâm WTO và Hội nhập (Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – VCCI).

Tuy vậy, để tận dụng được những cơ hội mà VEFTA mang lại, doanh nghiệp Việt cần vượt qua nhiều thách thức. EFTA là một trong những thị trường có hàng rào phi thuế quan khắt khe nhất thế giới, với những tiêu chuẩn cao về an toàn thực phẩm, dán nhãn sinh thái, quy định lao động và môi trường. Việc đáp ứng được các tiêu chí này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, hệ thống quản lý và truy xuất nguồn gốc – điều không phải đơn vị nào cũng sẵn sàng.

Ở chiều ngược lại, EFTA cũng là thị trường có độ mở cao, minh bạch và ổn định chính sách, phù hợp với chiến lược “đa dạng hóa rủi ro” của Việt Nam trong giai đoạn toàn cầu có nhiều bất ổn. Việc đẩy mạnh hiện diện tại các thị trường như EFTA sẽ giúp giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống như Trung Quốc hay Mỹ, vốn đang ngày càng cạnh tranh khốc liệt và chịu tác động lớn từ chính sách thương mại bảo hộ.

Với quyết tâm mở rộng thị trường theo hướng bền vững, TP.HCM đang tập trung xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu toàn diện, từ khâu nghiên cứu thị trường, đào tạo doanh nghiệp đến kết nối với các tổ chức xúc tiến thương mại quốc tế và các Thương vụ Việt Nam tại EFTA. Thành phố cũng hướng đến vai trò đầu mối trong kết nối doanh nghiệp với các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, chuyển đổi số và sản xuất xanh từ các tổ chức phát triển quốc tế.

Trong thời điểm Hiệp định VEFTA đang tiến gần đến giai đoạn hoàn tất đàm phán, các doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị từ sớm – không chỉ ở góc độ hồ sơ kỹ thuật mà còn về năng lực cạnh tranh, sự minh bạch trong sản xuất và trách nhiệm xã hội.

“Chúng ta không thể bước vào sân chơi của các thị trường chất lượng cao bằng tư duy cũ. Doanh nghiệp nào dám thay đổi, đầu tư bài bản thì mới có thể gặt hái lợi ích dài hạn từ những FTA thế hệ mới như VEFTA,” đại diện Bộ Công Thương nhận định tại hội nghị.